Wielu turystów wyruszających na górskie szlaki czuje się bezpiecznie, wierząc, że wysokość skutecznie chroni przed kleszczami. To jedno z najtrwalszych przekonań wśród miłośników górskich wędrówek – im wyżej, tym chłodniej, a więc i bezpieczniej. Przez lata takie myślenie miało pewne uzasadnienie w rzeczywistości. Dziś jednak sytuacja zmieniła się na tyle, że warto przyjrzeć się jej na nowo, zanim wyjdziemy na szlak bez odpowiedniego przygotowania.

Skąd wzięło się przekonanie o bezpieczeństwie w górach?

Kleszcze, jako pajęczaki wymagające określonej temperatury i wilgotności, przez długi czas rzeczywiście rzadziej zasiedlały wyższe partie gór. Niższe temperatury, krótszy sezon wegetacyjny i surowsze warunki klimatyczne skutecznie ograniczały ich populacje powyżej pewnego pułapu. Turyści i przewodnicy górscy od pokoleń przekazywali sobie informację, że po przekroczeniu kilkuset metrów nad poziomem morza problem kleszczy praktycznie znika. To przekonanie głęboko zakorzeniło się w świadomości osób aktywnie spędzających czas w terenie.

Tymczasem obserwacje przyrodnicze z ostatnich lat jednoznacznie wskazują, że granica ta systematycznie się przesuwa. Ocieplenie klimatu, łagodniejsze zimy oraz zmiany w zachowaniu dzikich zwierząt sprawiają, że kleszcze coraz śmielej zasiedlają tereny, które jeszcze dwie dekady temu były dla nich niedostępne. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na ten temat, odwiedź https://pogotowiekleszczowe.pl/artykuly/kleszcze-w-gorach-czy-na-wysokosci-jestesmy-bezpieczni/, gdzie znajdziesz szczegółowe omówienie tego zjawiska.

Dlaczego kleszcze podbijają coraz wyższe tereny?

Odpowiedź kryje się w kilku nakładających się na siebie procesach. Przede wszystkim rosnące średnie temperatury wydłużają sezon aktywności kleszczy i umożliwiają im przeżycie w miejscach, gdzie dawniej zimy były zbyt mroźne. Ale równie ważną rolę odgrywają dzikie zwierzęta – to one są prawdziwymi „transporterami” kleszczy w wyższe partie gór. Sarny, jelenie, dziki, gryzonie i ptaki przemierzają zbocza i doliny, a wczepione w ich sierść lub pióra pajęczaki podróżują razem z nimi, zasiedlając nowe tereny.

Sam kleszcz jest stworzeniem powolnym i biernym – czeka na żywiciela ukryty w roślinności, nie przemieszczając się na duże odległości o własnych siłach. To właśnie migracje zwierząt są kluczowym mechanizmem ekspansji tych pasożytów w górskim terenie. Im bogatsza fauna w danym rejonie, tym większe prawdopodobieństwo obecności kleszczy – niezależnie od wysokości.

Gdzie na szlaku należy zachować szczególną ostrożność?

Nie każdy fragment górskiej trasy jest jednakowo ryzykowny. Istnieją miejsca, w których warunki sprzyjają kleszczom bardziej niż w innych. Warto o nich pamiętać, planując trasę i dobierając odpowiedni ubiór:

• Wysokie trawy i zarośla paprociowe rosnące wzdłuż szlaków – ulubione miejsca czatowania kleszczy na żywiciela
• Strefy przejściowe między lasem a polaną, skraje lasu i zarośla – szczególnie chętnie zasiedlane przez pasożyty
• Okolice potoków, źródeł i podmokłych łąk, gdzie utrzymuje się wysoka wilgotność powietrza i gleby
• Tropy i legowiska dzikich zwierząt – miejsca, gdzie kleszcze mają największą szansę na spotkanie z żywicielem
• Zalesione doliny i niższe partie szlaków, gdzie temperatura i wilgotność są korzystniejsze dla kleszczy niż na grani

Jak skutecznie chronić się podczas górskiej wędrówki?

Zasady ochrony przed kleszczami w górach nie różnią się zasadniczo od tych, które obowiązują na nizinach. Podstawą jest odpowiedni strój: długie spodnie wsunięte w skarpety, zakryte kostki, koszula z długim rękawem. Jasne kolory ubrań mają praktyczne znaczenie – na jasnym tle łatwiej dostrzec ciemnego pajęczaka, zanim zdąży się wczepić w skórę. Warto również stosować repelenty, pamiętając o regularnym ich odnawianiu, szczególnie po wyjściu z wody lub intensywnym poceniu się.

Po powrocie ze szlaku konieczna jest dokładna kontrola całego ciała – kleszcze chętnie wędrują w kierunku ciepłych i wilgotnych miejsc, takich jak pachwiny, doły kolanowe, okolice pach czy skóra głowy. Wczesne wykrycie i szybkie usunięcie pasożyta znacząco zmniejsza ryzyko przeniesienia chorób odkleszczowych, w tym boreliozy i kleszczowego zapalenia mózgu.

Co zrobić, gdy znajdziemy kleszcza daleko od cywilizacji?

W górach dostęp do pomocy medycznej bywa znacznie utrudniony. Dlatego każda osoba wyruszająca na dłuższą wyprawę powinna mieć przy sobie przyrząd do usuwania kleszczy oraz środek dezynfekujący. Kleszcza należy usunąć możliwie szybko, delikatnie okręcając i wyciągając prostopadle do skóry. Po zabiegu miejsce wkłucia wymaga dezynfekcji i obserwacji przez kilka kolejnych tygodni pod kątem ewentualnych objawów infekcji.

Warto zabrać ze sobą kompaktowy zestaw, taki jak Kick the Tick® expert, który zawiera zarówno przyrząd do usuwania, jak i środek do zamrażania kleszcza, ułatwiający jego bezpieczne wyciągnięcie bez ryzyka rozerwania ciała pasożyta. W warunkach górskich, gdzie najbliższy lekarz może być oddalony o kilka godzin marszu, samodzielność w tym zakresie ma kluczowe znaczenie.

Góry piękne, ale wymagające czujności

Górskie wędrówki to jedno z najpiękniejszych doświadczeń, jakie oferuje aktywny wypoczynek. Świeże powietrze, rozległe widoki i kontakt z dziką przyrodą mają niezaprzeczalną wartość. Jednak właśnie ten kontakt z przyrodą wiąże się z pewnym ryzykiem, którego nie należy bagatelizować ani przeceniać. Kleszcze stały się realnym zagrożeniem również na wyższych wysokościach, a ich obecność w górach będzie prawdopodobnie rosła wraz z postępującymi zmianami klimatycznymi.

Świadome przygotowanie do wyprawy, odpowiedni ubiór, profilaktyczne stosowanie repelentów i kontrola ciała po powrocie ze szlaku to nawyki, które warto wyrobić w sobie niezależnie od tego, czy wędrujemy po nizinnych lasach, czy po górskich graniach. Wiedza o zagrożeniu to pierwszy i najważniejszy krok do skutecznej ochrony.